คำถามที่คนมองหาผลตอบแทนสูงกว่าบัญชีเงินฝากถามบ่อยที่สุดคือ หุ้นกู้ให้ดอกเบี้ยดีกว่าจริงไหม และเสี่ยงแค่ไหน
ต้องเข้าใจก่อนว่าดอกเบี้ยส่วนที่สูงกว่านั้นได้มาจากค่าตอบแทนที่ผู้ออกจ่ายให้ผู้ลงทุนเพื่อแลกกับการรับความเสี่ยงบางอย่างแทนธนาคาร คนที่รู้ว่ากำลังรับความเสี่ยงอะไรอยู่ จะเลือกตราสารได้ต่างจากคนที่ดูแค่ตัวเลขดอกเบี้ยหน้าเอกสาร
บทความนี้จะแยกให้เห็นสามชั้นความเสี่ยงที่ต้องตรวจก่อนตัดสินใจ พร้อมประเด็นภาษีที่มักถูกลืมจนคำนวณผลตอบแทนสุทธิผิด
หุ้นกู้ คืออะไร และดอกเบี้ยที่สูงกว่ามาจากไหน
หุ้นกู้คือตราสารหนี้ที่บริษัทเอกชนออกเพื่อกู้เงินจากผู้ลงทุนโดยตรง แลกกับดอกเบี้ยตามงวดที่กำหนดไว้ล่วงหน้าและคืนเงินต้นเมื่อครบกำหนด ส่วนต่างดอกเบี้ยที่สูงกว่าเงินฝากจึงสะท้อนความสามารถในการชำระหนี้ของบริษัทนั้น ไม่ใช่สิทธิพิเศษของผลิตภัณฑ์
สามชั้นความเสี่ยงที่ต้องตรวจก่อนซื้อหุ้นกู้
1. ใครเป็นคนคืนเงินให้คุณ
ความต่างที่ใหญ่ที่สุดระหว่างเงินฝากกับหุ้นกู้อยู่ตรงนี้ เงินฝากในสถาบันการเงินไทยมีความคุ้มครองตามกฎหมายจากสถาบันคุ้มครองเงินฝากในวงเงิน 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากหนึ่งรายต่อสถาบันการเงินหนึ่งแห่ง โดยจ่ายคืนภายในกำหนดเวลาหากสถาบันนั้นถูกเพิกถอนใบอนุญาต
หุ้นกู้ภาคเอกชนไม่มีกลไกแบบนั้น การได้รับเงินคืนขึ้นอยู่กับผลประกอบการและฐานะการเงินของบริษัทผู้ออกล้วน ๆ เครื่องมือที่ใช้ประเมินได้เร็วที่สุดคืออันดับความน่าเชื่อถือจากสถาบันจัดอันดับที่ได้รับความเห็นชอบจาก ก.ล.ต. เช่น ทริสเรทติ้ง โดยมีเส้นแบ่งที่ระดับ BBB- ระหว่างกลุ่มที่ลงทุนได้กับกลุ่มที่มีความเสี่ยงในการผิดนัดชำระสูงขึ้น
2. คุณอยู่ลำดับที่เท่าไรในคิวเจ้าหนี้
หุ้นกู้สองรุ่นจากบริษัทเดียวกันอาจเสี่ยงไม่เท่ากัน เพราะโครงสร้างตราสารต่างกัน ก่อนซื้อจึงควรอ่านสามคำนี้ในแบบสรุปข้อมูลสำคัญให้ครบ
- ด้อยสิทธิหรือไม่ด้อยสิทธิ ผู้ถือหุ้นกู้ด้อยสิทธิจะได้รับชำระหนี้หลังเจ้าหนี้กลุ่มอื่นเมื่อบริษัทมีปัญหา
- มีประกันหรือไม่มีประกัน หุ้นกู้มีประกันจะมีทรัพย์สินหรือผู้ค้ำประกันรองรับ ส่วนแบบไม่มีประกันไม่มีสิ่งนี้
- มีกำหนดอายุหรือไม่กำหนดอายุ แบบที่ไม่กำหนดอายุไม่มีวันครบกำหนดคืนเงินต้นที่แน่นอน และผู้ออกมักมีสิทธิเลื่อนจ่ายดอกเบี้ยได้ตามเงื่อนไข
สามคำนี้อธิบายได้เกือบทั้งหมดว่าทำไมหุ้นกู้บางตัวถึงเสนอดอกเบี้ยสูงกว่าตัวอื่นในเครือเดียวกัน
3. ถ้าต้องใช้เงินก่อนครบกำหนด จะขายได้ราคาเท่าไร
เงินฝากถอนได้เกือบทันที แต่หุ้นกู้ต้องขายผ่านตลาดรอง ซึ่งราคาขึ้นกับทิศทางดอกเบี้ยและความต้องการซื้อในขณะนั้น ผู้ขายจึงอาจได้เงินคืนไม่เท่าเงินต้น ข้อมูลการซื้อขายและราคาอ้างอิงตรวจสอบได้จากสมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (ThaiBMA) ยิ่งตราสารอายุยาว ราคายิ่งไวต่อการเปลี่ยนแปลงของดอกเบี้ย การเลือกอายุตราสารให้พอดีกับช่วงเวลาที่ไม่ต้องใช้เงินจึงเป็นการคุมความเสี่ยงที่ทำได้ทันที
คำถามที่พบบ่อยก่อนลงทุนหุ้นกู้
Q: ดอกเบี้ยหุ้นกู้ต้องเสียภาษีต่างจากดอกเบี้ยเงินฝากไหม
A: ต่างกันในทางปฏิบัติ ดอกเบี้ยหุ้นกู้ของบุคคลธรรมดาถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 15% ตั้งแต่บาทแรก ขณะที่ดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ได้รับยกเว้นภาษีหากรวมทั้งปีไม่เกิน 20,000 บาทตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด การเทียบผลตอบแทนจึงควรเทียบหลังหักภาษี ไม่ใช่ตัวเลขหน้าเอกสาร
Q: หุ้นกู้ที่ไม่มีอันดับความน่าเชื่อถือ นักลงทุนทั่วไปซื้อได้ไหม
A: ทำได้จำกัดและขึ้นกับเงื่อนไขการเสนอขาย ตราสารที่ไม่มีอันดับความน่าเชื่อถือหรืออยู่ต่ำกว่าระดับที่ลงทุนได้ มักเสนอขายเฉพาะผู้ลงทุนสถาบันและผู้ลงทุนรายใหญ่ตามคุณสมบัติที่ ก.ล.ต. กำหนด ผู้ลงทุนทั่วไปจึงควรตรวจสอบประเภทการเสนอขายในเอกสารก่อนทุกครั้ง
เลือกหุ้นกู้จากความเสี่ยงที่คุณรับไหว ไม่ใช่จากดอกเบี้ยที่สูงที่สุด
ดอกเบี้ยที่สูงกว่าเงินฝากคือค่าตอบแทนของความเสี่ยง เมื่อรู้ว่าใครเป็นผู้คืนเงิน ตัวเองอยู่ลำดับใดในคิวเจ้าหนี้ และจะขายออกได้ยากง่ายแค่ไหน การเปรียบเทียบแต่ละรุ่นก็จะมีเกณฑ์ชัดขึ้นทันที ขั้นต่อไปคือเลือกว่าจะซื้อจากช่องทางไหน ซึ่งอ่านต่อได้จากบทความ หุ้นกู้ตลาดแรกคืออะไร ซื้อดีกว่าตลาดรองจริงไหม
การลงทุนตราสารหนี้ที่ดีเริ่มจากข้อมูลที่ครบ Yuanta Securities พร้อมเป็นพันธมิตรการลงทุนของคุณด้วยประสบการณ์ยาวนานในตลาดทุนไทย ใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. โบรกเกอร์หมายเลข 19 และทีมที่ปรึกษาการลงทุนที่ช่วยอ่านเงื่อนไขตราสารร่วมกับคุณก่อนตัดสินใจ
คำเตือน: การลงทุนมีความเสี่ยง ผู้ลงทุนควรทำความเข้าใจลักษณะสินค้า เงื่อนไข ผลตอบแทน และความเสี่ยงก่อนตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตมิได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลการดำเนินงานในอนาคต
หุ้นกู้ภาคเอกชนไม่ได้รับการค้ำประกันจากรัฐบาล และไม่อยู่ภายใต้ความคุ้มครองของสถาบันคุ้มครองเงินฝาก
